خواب و سلامت روان را نمی‌توان همیشه جدا از هم بررسی کرد. تغییر خواب ممکن است همراه اضطراب یا افسردگی باشد و خواب ناکافی نیز تحمل فشارهای روزانه را دشوار کند. بااین‌حال، از روی یک الگوی خواب نمی‌توان بیماری روان‌پزشکی را تشخیص داد.
خواب و سلامت روان در افسردگی
بعضی افراد مبتلا به افسردگی سخت به خواب می‌روند یا زود بیدار می‌شوند؛ بعضی دیگر بیش از معمول می‌خوابند. تغییر خواب وقتی همراه با خلق پایین، کاهش علاقه یا اختلال عملکرد باشد، ارزش بررسی دارد. این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص نیستند و علل جسمی یا دارویی هم باید در نظر گرفته شوند.
راهنمای افسردگی NIMH مجموعه نشانه‌ها و مسیرهای درمان را توضیح می‌دهد. بیشتر خوابیدن الزاماً به معنی تنبلی نیست و سرزنش معمولاً به حل مشکل کمک نمی‌کند.
کاهش نیاز به خواب با بی‌خوابی فرق دارد
در بی‌خوابی، فرد معمولاً می‌خواهد بخوابد اما نمی‌تواند و ممکن است خسته باشد. در دوره مانیا، نیاز احساس‌شده به خواب ممکن است کاهش یابد و هم‌زمان انرژی، سرعت حرف زدن یا رفتارهای پرخطر بیشتر شود. این تغییر، به‌ویژه با سابقه دوقطبی، نیازمند تماس سریع با درمانگر است.
راهنمای اختلال دوقطبی NIMH کاهش نیاز به خواب را یکی از نشانه‌های احتمالی مانیا معرفی می‌کند. دارو را خودسرانه قطع نکنید و برای اصلاح خواب، برنامه محرومیت از خواب اجرا نکنید.
نگرانی، کابوس و تجربه‌های آزاردهنده
نگرانی هنگام شب ممکن است شروع خواب را دشوار کند. پس از رویداد آسیب‌زا نیز بعضی افراد کابوس، گوش‌به‌زنگی یا ترس از خواب را تجربه می‌کنند. وجود این مشکلات به‌تنهایی به معنی PTSD نیست؛ مدت، زمینه و اثر آن‌ها بر زندگی اهمیت دارد.
در راهنمای PTSD در NIMH به کابوس و مشکلات خواب اشاره شده است. اگر تمرین آرامش خاطرات آزاردهنده را تشدید می‌کند، آن را متوقف کنید و با درمانگر روش مناسب‌تری پیدا کنید.
چرا همه تغییرات خواب را نباید روانی دانست؟
خروپف و وقفه تنفس، درد، مشکلات ساعت زیستی و اثر داروها نیز ممکن است دخیل باشند. داشتن تشخیص روان‌پزشکی، احتمال وجود یک اختلال مستقل خواب را از بین نمی‌برد. بهتر است شرح کامل علائم در اختیار پزشک قرار گیرد.
برای گفت‌وگو با درمانگر چه ثبت کنیم؟
- زمان خواب و بیداری و تغییر آن نسبت به معمول
- سطح انرژی، خلق و خواب‌آلودگی روزانه
- داروها، مکمل‌ها و مصرف کافئین یا مواد
- کابوس، خرخر یا رفتارهای شبانه گزارش‌شده توسط همراه
نشانه‌هایی که نباید به تعویق بیفتند
کم شدن شدید خواب همراه با رفتار غیرمعمول، آشفتگی شدید یا افکار آسیب به خود، نیازمند کمک فوری است. در خطر فوری، با اورژانس محل تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید و از فرد مطمئن بخواهید کنارتان بماند.
برای مشکلات غیرفوری خواب و سلامت روان، می‌توانید از راه‌های تماس نوروگلژی درباره مسیر مراجعه بپرسید. این مطلب آموزشی است و جای ارزیابی فردی را نمی‌گیرد.
راهنمای مرتبط
برای ارزیابی و درمان تخصصی، صفحه کلینیک اختلالات خواب و درمان بی‌خوابی را ببینید. مطالعه راهنمای بی‌خوابی و علائم آپنه خواب نیز مفید است.
